Öğretmen ve Eğitim Dergisi     

 
Abonelik
Anketler
Editörden
Film Kulübü
Güncel Yazılar
Haberler
İktibas
İletişim
İyi Örnekler
Karikatür
Profesyonel Gelişme
Röportajlar
Tüm Sayılar
Ünlemler
Web Siteleri
Yazar Öğretmenler
Yazarlar
Yazı Gönder
Yorum Yaz
- EDİTÖRDEN

11. Sayı- Editörden

Öğretmenin de Yenisi (mi) Makbuldür? Öğretmenler Günü’nde bir emektar öğretmenle tanıştım. Devlet okullarında 25 yıl görev yaptıktan sonra
   
- Sosyal Ağlarda Bize Katılın
Öncü Eğitimciler Facebook SayfasıÖncü Eğitimciler Twitter SayfasıGoogle Grupları
 Yrd.Doç.Dr.Okan Haluk AKBAY-JAPONYA’YI YARATAN OKULLAR: TERAKOYA
(Bu yazı 1191 kez görüntülendi.)
 

JAPONYA’YI YARATAN OKULLAR: TERAKOYA

 

 

Yrd.Doç.Dr.Okan Haluk AKBAY

Selçuk Üniversitesi

Terakoya, Edo dönemi (1603-1868) Japonya’sında ülke genelinde faaliyet gösteren ve kendine özgü bir sistem geliştirmiş olan okulların genel adıdır. Terakoya okullarının en önemli özelliği, eğitimi bir imtiyaz olmaktan çıkararak, ülke geneline ve toplumun tüm katmanlarına yayan bir eğitim kurumu zinciri olmasıdır. Terakoya okulları, bir eğitim kurumu zinciri olduğu kadar toplumsal bir hareket olarak da değerlendirilebilir. Japon eğitim tarihinde ve Japonya’nın çağdaşlaşmasında Terakoya okulları çok önemli bir rol oynamıştır. Japon tarihçi Yukuji Okita; Terakoya okullarını ele aldığı bir kitabında, bu okulları "Japonya’yı yaratan okullar" olarak nitelendirmiştir.

Terakoya okullarının fikri temelleri, ortaçağ Japonya’sında gelişen tapınak okullarına dayanmaktadır. Herkesin eğitim alma hakkına sahip olduğunu savunan bu tapınak okulları, bilim ve eğitimi sadece aristokrat sınıfının bir uğraşısı olmaktan çıkarmak için mücadele vermiş ve bir ölçüde amacına ulaşmıştır.

Edo döneminde, ülke genelinde ticaret ve endüstrinin büyük bir gelişim göstermesi, beraberinde eğitimli iş gücüne olan ihtiyacı da artırmıştır. Özellikle, gündelik ve ticari yaşamda gerekli olan yazışma, kayıt, hesap vb. işlemleri doğru yapabilen kimselere duyulan ihtiyaç artmıştır. Bu ihtiyaca cevap verebilmek için başta Tokyo, Kyoto ve Osaka gibi büyük şehirlerde açılan Terakoya okulları, 1700’lü yılların başından itibaren ise küçük kasaba ve köylere kadar yayılmıştır. Terakoya okullarının sayısı, 1830’lu yıllara kadar sürekli olarak artmıştır. 1800’lü yılların başında Terakoya okullarının ülke genelini neredeyse kapladığı görülmektedir. 1891 yılına ait bir dökümanda (Nihon kyōiku şiryō), ülke çapında 16.560 adet Terakoya okulu olduğu bilgisi yer almaktadır. Yine aynı kaynakta, bu sayının 400-500’ünü büyük, 1000-1300’ünü orta ve geri kalanını da küçük ölçekli okulların oluşturduğu belirtilmektedir.

1868 yılında başlayan çağdaşlaşma hareketleri (Meiji reformları) ile birlikte büyük bir değişim sürecine giren Japonya’da eğitime ilişkin ilk önemli düzenleme 1872 yılında yayınlanan Eğitim-Öğretim Kanunu olmuştur. Bu yeni kanunun kabulu ile ortaya çıkan okul binası ve öğretmen sıkıntısı gibi sorunlar, büyük ölçüde Terakoya okulları sayesinde aşılmıştır. Terakoya okulları, büyük bir hızla ilkokullara dönüştürülmüş ve Japon eğitim sistemi içerisindeki işlevine farklı bir görünüm ve isim altında devam etmiştir.

Terakoya okulları, geniş kitlelere eğitim vermeyi amaçlayan eğitim kurumları olduğu için öğrencilerden alınan belli bir ücret bulunmamaktaydı. Bununla birlikte, maddi durumu iyi olan ailelerin ve yardımseverlerin bağışları kabul ediliyordu. Terakoya okullarında, ortalama 20-30 kişilik sınıflarda derslerin işlendiği ve her sınıftan bir öğretmenin sorumlu olduğu bir sistem uygulanmıştır. Terakoya okullarında öğretmenlik yapmak, dönemin en saygın meslekleri arasında sayılmıştır. Terakoya okullarında rahipler, samuraylar ve hekimler gibi çeşitli mesleklere mensup eğitimli kişiler öğretmenlik yapmıştır. Bu okullarda, erkekler kadar bayan öğretmenlerin de etkin bir şekilde görev aldıkları bilinmektedir.

Terakoya okullarında uygulanan müfredatın iki aşamadan oluştuğu söylenebilir. Birinci aşamayı, okuma-yazma, güzel yazı ve aritmetik gibi temel bilgiler oluşturmuştur. İkinci aşama ise; tarih, coğrafya, edebiyat, ahlak bilgisi vb. gibi derslerden oluşmuştur. Terakoya okullarının temel amacı, bireylere gündelik yaşamda ihtiyaç duydukları bilgileri kazandırmak olduğu için; öğrencilerin ihtiyacına bağlı olarak müfredatta bazı değişiklikler yapıldığı da görülmektedir. Örneğin; büyük şehirlerde sadō (çay sanatı), kadō (çiçek düzenleme sanatı), Çince, müzik gibi daha çok şehir yaşamına yönelik dersler işlenirken; kırsal bölgelerdeki okullardaysa tarım ve hayvancılıkla ilgili derslerin bulunduğu görülmektedir. Terakoya okullarında, karma eğitim esas olmakla birlikte, bazı okulların "erkek okulu" veya "kız okulu" şeklinde ayrıldığı da görülmektedir. Terakoya okullarında özellikle belirlenmiş bir eğitime başlama yaşı bulunmadığı için, aynı sınıfta farklı yaştan öğrenciler eğitim almışlardır.

Terakoya okullarının, Japon halkının eğitimine ne denli önemli bir katkı sağladığına küçük bir örnek olarak, Şiga eyaletindeki bir okula ait öğrenci listeleri verilebilir. Bu listelerden, 1850 ve 1860’lı yıllarda bölge halkının yaklaşık %91’inin Terakoya okullarında eğitim gördüğü anlaşılmaktadır. Diğer eyaletler için de benzer rakamlar söz konusudur. Edo döneminde, Japonya’nın yüksek bir okur-yazarlık oranını yakalamasında Terakoya okullarının büyük bir katkısı olmuştur. Uzmanlar, 1850 yılında Japonya genelinde okur-yazarlık oranının %70-86 olduğunu tahmin etmektedir. Bu rakam, çağdaşı pek çok batı ülkesinin oldukça üzerindedir. Örneğin; 1837 yılında İngiltere’de büyük şehirlerde okur-yazarlık oranının %20-25 civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Terakoya okullarının, halkın eğitim ve kültür seviyesinin yükselmesinde büyük katkılar sağlaması; hiç şüphesiz Japonya’daki çağdaşlaşma hareketlerinin başarıya ulaşmasında da önemli bir unsur olmuştur.

 

UNESCO, 1989 yılında aldığı bir kararla, Terakoya okullarının felsefesini ve hatırasını yaşatmak amacıyla, Güney Doğu Asya ülkelerindeki eğitim projelerinden birisine Dünya Terakoya Hareketi (World Terakoya Movement) adını vermiştir.

Terakoya okulunu tasvir eden bir resim

(Bu yazı 1191 kez görüntülendi.) 2015-05-30
 
Sayfaya Yorum Ekle
Adınız  E-posta
Yorumunuz
 
 
   
 
İstanbul - İbrahim Hakan KARATAŞ E-posta: ihkaratas@gmail.com
www.materyal.org.trwww.oncuegitimciler.org.tr www.egitimakademisi.org.tr